Muzeumet
Kombetare Berat - Arkeologjia
- Periudha Parahistorike
Treva e Beratit, përfaqëson shkencërisht kulturën
para ilire dhe ilire, e cila lulëzoi duke i rezistuar
kulturave Greko Romane.
Kjo kulturë, përfaqësohet aktualisht me shpellën
e Katundasit ( I ), me 12 vendbanimet e fortifikuara antiko
dhe mesjetare si dhe me rreth 300 qendra dhe pika arkeologjike.
Ky material është i evidentuar skeduar dhe i vendosur
në artën arkeologjike.
Në bazë të vëzhgimeve del se, paraardhësit
tanë vendbanimet, ndërtimet dhe qendrat e tyre,
i vendosnin në bazë të një “ndjesie”
shkencore.
Ndërsa, në lidhje me strukturën, vendbanimet
e fortifikuara janë vendosur kryesisht në brezin
antiklinar të Beratit si dhe atë të Tomorit.
Ky brez, përbëhet nga vargje me shtrirje 310 gradë
me 130 gradë në pjesën jugore dhe në drejtim
të veriut kalojnë në ozimute 340 gradë
me 170 gradë dhe në këtë shtrirje, të
gjitha fortifikimet formojnë një lakim të lehtë.
Interesant është fakti i vendosjes së vendbanimeve
të fortifikuara, urave dhe të ndërtimeve të
tjera.
Paraardhësit tanë, me sa duket, i njihnin mirë
konstruksionet tokësore. Ata e dinin mirë ku ishin
shtresat gëlqerore (karbonatet) dhe ishin të sigurtë
se do të gjenin vedbanime shpellore (shpella e Katundasit)
dhe më vonë, në këto formacione, do të
ndërtonin vendbanime të fortifikuara si ai i Beratit
( 3 ), kalaja e Mbolanit ( 4 ), kalaja e Goricës, gjithashtu
njihnin depozitimet flishore të Oligocenit, ku mungojnë
vendbanimet shpellore, por janë të hapura si ai
i Kozares, Perondisë, Lapardhasë, Bilçës
etj.
Duke dashur të futemi në thellësitë e
mijëvjeçarëve, po e hedhim pak dritë
mbi gjurmët e para jetësore-njerëzore të
kësaj treve.
Në vitin 1979 u zbulua shpella e Shahinovës pranë
Urës Vajgurore ( 5 ). Në krah të kësaj
shpelle, u gjendën disa trupa dhe pjesë trupash
të fosilizuara ( shih foton nr.1 ). Sipas mendimit tim,
kishin të bënin me gjurmët e para të fillesës
së shoqërisë njerëzore, e cila afërsisht
datohet në moshën e kuaternarit.
Duke qënë se një fragment eshtre i fosilizuar
është ruajtur, duke i bërë analizat me
metodat bashkëkohore, mund të përcaktojmë
saktësisht datën. Por ajo që flet për
një jetë të organizuar në bashkësi
është shpella e Katundasit.
Kjo shpellë, e zbuluar në vitin 1980 u ezaurua gjatë
gërmimeve arkeologjike në vitin 1986 nën drejtimin
e Myzafer Korkutit ( 6 ). Gjatë gërmimeve doli një
materjal i bollshëm arkeologjik ( shih objektet nr.2
) dhe në bazë të studimit të tyre doli
se kjo shpellë është e banuar që nga Neoliti
I hershëm dhe në vazhdimsi, deri në mesjetën
e mesme. Me shumë interes ishin edhe zbulimet në
nekropolin pranë kësaj shpelle ( shih objektet nr.
3 ) ku dolën shumë objekte qeramike që datoheshin
në shekullin e IX p.e.r.
Duke pasur parasysh kronologjinë kohore, po në fshatin
Salcë Kozare ( 7 ), një vend krejtësisht fushor,
i hapur janë gjetur disa objekte në qeramikë
e bronz që shpëtuan nga një masakër vandaliste
( shih figurat nr. 4 ). Eshtë fjala për ndërtimin
e një rezervuari për ujë të pishëm
mbi një varrezë të periudhës së hekurit
të mesëm. Më e keqja është se, me
dhjetra objekte u thyhen dhe me zi gjetëm pak objekte
dhe një majë heshte të gjerë prej bronzi
shumë interesante, ndoshta dhe e vaçantë.
Po të njëjtin fat patën edhe objektet e të
njëjtës kohë, të gjetura afër Uznovës,
në themelet e ish zyrave të uzinës së
baterive ( shih figureën nr.5 ), si dhe dy shtiza prej
bronzi për thurje liri, të gjetura në Bilçë
së bashku me disa kafka ( 8 ).
Duke pasur si qëllim ezaurimin e trevës së
Beratit është mbledhur një dokumentacion i
shkruar, si dhe shumë objekte arkeologjike. Në bazë
të studimit të tyre dhe punës konkrete në
terren del se, në këtë trevë ka shumë
vendbanime shpellore, vendbanime të fortifikuara si dhe
të hapura. Në këtë kontekst, në këtë
trevë janë zbuluar 6 shpella, 12 vendbanime të
fortifikuara dhe rreth 300 qendra dhe pika arkeologjike. Vendbanime
shpellore gjenden në karbohidratet e Katundasit, të
Tomorit, të Shpiragut si dhe pranë gurorës
së Urës vajgurore ( 9 ).
Theksojmë se, në tabelën e mësipërme
janë të evidentuara vetëm një pjesë
e qendrave dhe pikave kryesore të rrethit të Beratit,
duke mos u futur në rrethin e Kuçovës dhe
të Skraparit. Ky fakt duket më së miri në
hartën arkeologjike qe po ia shoqërojmë këtij
shkrimi ( shih figurën harta arkeologjike e Beratit ).
Kjo tabelë do të bëhet më interesante,
do të marri gojë dhe do të flasi nëpërmjet
shkrimeve të mëvonëshve. Në këto
shkrime, bazë objekteve arkeologjike si dhe dokumenteve
të shkruara, do të hidhet dritë që nga
thedhësitë e shekujve.
